Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

De ondergrondse oorlog

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Ieper en de Westhoek Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45582

BerichtGeplaatst: 10 Feb 2018 18:44    Onderwerp: De ondergrondse oorlog Reageer met quote

De ondergrondse oorlog

Quote:
De soldaten liggen in idyllische kerkhoven, de bunkers zijn erfgoed, in de Westhoek fietsen we vandaag door een Toscaans landschap. Maar onder de weiden en in de bossen gapen de littekens van de Grote Oorlog. Dankzij nieuwe technologie kunnen we die beter zien dan ooit. ‘Over 500 jaar zullen ze hier nog munitie bovenhalen.’Peter Vantyghem, foto’s Birger Stichelbaut


http://www.standaard.be/cnt/dmf20180209_03348656
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
renny



Geregistreerd op: 10-4-2006
Berichten: 306

BerichtGeplaatst: 10 Feb 2018 23:53    Onderwerp: Reageer met quote

NIEUWE ARCHEOLOGIE LEGT DE WESTHOEK BLOOT
De ondergrondse oorlog
De soldaten liggen in idyllische kerkhoven, de bunkers zijn erfgoed, in de Westhoek fietsen we vandaag door een Toscaans landschap. Maar onder de weiden en in de bossen gapen de littekens van de Grote Oorlog. Dankzij nieuwe technologie kunnen we die beter zien dan ooit. ‘Over 500 jaar zullen ze hier nog munitie bovenhalen.’Peter Vantyghem, foto’s Birger Stichelbaut
Bruce Bairnsfather had in al zijn ellende toch nog oog voor beeldspraak. ‘Als rijstkorrels die gegooid worden bij een huwelijk’, zo vlogen de kogels hem om de oren toen hij om vier uur ’s morgens met zijn mannen van het Royal Warwickshire Regiment een donker veld bij Sint-Jan probeerde over te steken. Het regende pijpenstelen, de modder lag decimeters dik, overal om hen heen ontploften granaten.

We schrijven 25 april 1915, de tweede slag bij Ieper.

Geen uur later was Bairnsfathers rol uitgespeeld. Hij hoorde een ‘kolossale fluittoon’ in de lucht, maar niet de crash die moest volgen. Ineens lag hij in een ‘vieze, stilstaande greppel, volledig bedekt met modder en slijm’. Hij begon te beven, terwijl de tranen over zijn wangen stroomden. De luitenant werd die dag met shellshock afgevoerd. Hij had geluk gehad. Achter hem, op de helling naar Kitchener’s Wood, lagen duizenden Britse en Canadese lijken. ‘Als Ferdinand Foch (de Franse opperbevelhebber, red.) twijfels had over de Britse inzet, moest hij die dag enkel het aantal slachtoffers tellen’, zou John Dixon later opmerken in het boek Magnificent But Not War.

Willen we ook geraamtes van paarden, half vergane loopgraven, de persoonlijke uitrusting van soldaten geëxposeerd zien? Zelfs hun doodskisten?

Honderd jaar later, een kille dag in een grijze decembermaand. Het veld met zijn geometrisch omgeploegde donkere aarde ligt er in de mist haast poëtisch bij. Strompelden ze hier ooit door de vette modder, recht op de Duitse mitrailleurs af? De boerderij, die tot muurresten en wallen herleid was, is heropgebouwd als Mouse Trap Farm. Erg bekend is de plek niet, Britse geschiedenisboeken vermelden niet graag verloren veldslagen. Life goes on.

Of niet?

‘Hier voor ons in de aarde liggen, alleen al als gevolg van die ene bloedrode dag, nog 180 lijken’, berekent Simon Verdegem (34). Hij is archeoloog voor het Brugse restauratiebedrijf Ruben Willaert en kwam onlangs in het nieuws toen hij erin slaagde een onderzoek in Wijtschate te laten financieren met crowdfunding. ‘De Britten waren slecht voorbereid’, wijst hij. ‘Ze dachten dat ze pas voorbij die heuveltop op de Duitsers zouden moeten afgaan. Bleek dat die zich daar ’s nachts al geïnstalleerd hadden. Zo werd het een slachting.’


Linksboven: bombardement op Ieper in 1915.


Beelden van de wederopbouw in de Westhoek.

in flanders fields museum

In 2016 haalde gasmaatschappij Fluxys hier tientallen skeletten uit de grond toen ze een nieuwe leiding aanlegde, een ingreep die archeologisch vooronderzoek vereist. Er werd een tv-documentaire van gemaakt, Onder Vlaamse velden, die liet zien hoe de wetenschap geëvolueerd is. De Grote Oorlog is niet enkel bewaard in boeken, foto’s en verhalen. Deze oorlog is nog volop aanwezig in het landschap van de Westhoek. De laatste grote getuige.

Gevaarlijk spel

Vroeger was de Westhoek vooral een paradijs voor amateur-archeologen die munitie zochten. Veertig jaar geleden had ik zo’n buurjongen. Elk weekend trok hij met de fiets naar Ieper, Wijtschate, Kemmel, Langemark. Daar staken de boeren de granaten die ze dagelijks uit hun velden ploegden, in telefoonpalen. Met wat voorstudie van oude foto’s, kon je er zo de bajonetten, helmen, kogels, obussen en zelfs uniformen opgraven. Zijn slaapkamer was een museum.

Ik heb die passie nooit begrepen. Evenmin hoe gevaarlijk het was wat hij deed. Zowat 30 procent van de anderhalf miljard neergekomen projectielen is destijds niet ontploft en blijft in theorie explosief, zoals een landbouwer in Wijtschate geen jaar geleden nog ervoer. Hij verloor er enkel zijn eg aan. In 2014 lieten een Turkse en een Bulgaarse arbeider het leven.

‘Zelfs over 500 jaar zullen ze hier nog munitie van de Eerste Wereldoorlog bovenhalen’

‘Verzamelaars onderschatten het gevaar’, zegt adjudant-majoor Daan Verfaillie van de ontmijningsdienst Dovo. ‘Het gaat hier wel om oorlogsexplosieven. Die munitie ligt daar al zo lang, er kan niets meer gebeuren, denken ze. Sommigen weten er inderdaad iets van af, maar ze hebben geen veiligheidsopleiding en hun handboeken kloppen niet altijd. Landbouwers zijn er gerust op, tot er een bom ontploft. Dán moeten wij hen beschermen. Waarna de onrust weer uitdooft.’

Ik ga mee op een dagelijkse ophaalronde. In de winter verloopt die rustig. We pikken één blindganger op in Staden, een paar achttienponders in Zonnebeke: ze worden voorzichtig in een zandbak in de vrachtwagen gelegd. In Bellewaerde is het andere kost. Op de plek waar vroeger de parking lag, wordt een aquapark gebouwd. Op het grote terrein, ooit een historisch strijdtoneel, zijn nu enkele archeologen aan het werk.

De graafmachine heeft iets metaligs gehoord. Specialist Francis Decoutere herkent in de geelbruine grond een Britse granaat van 16 kilo: ‘Waarschijnlijk toxisch.’ Hij is niet verrast. ‘Deze plek is heel intensief gebombardeerd. Hier hebben de Duitsers voor het eerst vlammenwerpers gebruikt. De grond zit vol metaal. Na één week hadden we al meer dan dertig granaten gevonden.’


Wat nu idyllische vijvers lijken in Heuvelland, zijn mijnkraters.

Majoor Maarten Verburg rekent het me voor. ‘Met Dovo Poelkapelle verwerken we jaarlijks 220 ton munitie. Dit zijn 8.000 grote projectielen die bijkomend onderzoek vragen. Als u er de kleine kalibers en lege munitie bij doet, mag u die aantallen verdubbelen. Twaalf procent van die granaten is toxisch, dat zijn bijna duizend giftige granaten per jaar. In de laatste 20 jaar is dat niet meer afgenomen – ze blijven maar bovenkomen met de regen, de vorst, het ploegen en het oogsten.’

Hoelang nog? Daan Verfaillie: ‘Fluxys trok zijn sleuf door bewerkte velden, 6 meter diep, en vond daar duizenden projectielen. Hoeveel zit er dus nog onder de ploegdiepte? We hebben hier zeker nog honderd jaar werk. Zelfs over vijfhonderd jaar zullen ze hier nog munitie van de Eerste Wereldoorlog bovenhalen. Of we meer moeten doen? Als men wil dat we ook preventief gaan werken, hebben we meer middelen en een nieuw wettelijk kader nodig. We zijn loyaal aan de politieke keuzes.’

Paarden en loopgraven

Bij archeologie denken we aan de middeleeuwen, aan Merovingische zwaarden en Romeinse spelden. Maar in het In Flanders Fields­museum (IFFM) opent volgende week een tentoonstelling over de archeologie van de Eerste Wereldoorlog. Willen we behalve de munitie ook geraamtes van paarden, half vergane loopgraven, de persoonlijke uitrusting van soldaten geëxposeerd zien? Zelfs hun doodskisten?

De B&B’s zijn maanden op voorhand volgeboekt, The New York Times maant toeristen aan naar Ieper en omstreken te komen. Maar weten die dat er nog tienduizenden gifgasgranaten in de aarde zitten?

2006 was het kantelpunt. De laatste getuigen van de Grote Oorlog waren overleden en het landschap werd een alternatieve getuige. Het archeologische onderzoek in Vlaanderen nam een vlucht door een implementatie van het Verdrag van Malta (1992) en een liberalisering van de sector. Terwijl oorlogsarcheologie tot dan geassocieerd werd met erkende bunkers en kerkhoven, begon de focus te verschuiven. Verplicht bodemonderzoek in Reningelst, Lijssenthoek, Poperinge, Mesen en Pilkem legde tussen 2009 en 2013 kadavers, loopgraven, schuilplaatsen en het dagelijkse leven aan het front bloot.

De Westhoek werd een archeologische hotspot.

‘De échte sporen van de oorlog moeten we vandaag onder de grond zoeken’, zegt Birger Stichelbaut (35), archeoloog aan de UGent en nauw betrokken bij het IFFM. Hij cureert de expositie. ‘Tot voor enkele jaren was dat niet simpel. Boeren haalden in de lente en in de herfst wel van alles naar boven terwijl ze aan het ploegen waren. De ploegdiepte was lange tijd 30 centimeter, nu is ze veeleer een halve meter. De oorlog bevindt zich onder die ploeglaag.’

In de Westhoek worden elke dag bouwvergunningen afgeleverd voor terreinen waarvan bekend is dat er explosieven in zitten

Verdegem: ‘Een probleem is wel dat die ploegmessen veel waardevols kapotmaken.’

Geregeld trekt Olivier Durnez (45) de akkers in om met zijn metaaldetector de oorlog te zoeken. Verzamelen doet hij niet, zijn drijfveer is vooral ‘historische interesse in de streek’. De oorlog ligt inderdaad diep onder de grond, zegt hij. ‘Bij de opruiming in 1919 vulden ze kraterputten met al dat oorlogsmateriaal dat ze kwijt moesten. Of ze spanden een houten plank tussen twee paarden om er als een kaasschaaf het land mee recht te trekken. Daarom zit veel materiaal diep en dat moet allemaal nog naar boven komen.’

Hij vertelt over een boerenzoon die in zijn jeugd ‘Schotje speelde’. De akker van de boer was ooit het strijdtoneel voor een Schots regiment. Bij het ploegen kwamen typische kledingstukken naar boven, die door de kinderen als verkleedkleren gebruikt werden. Of er ook geraamtes in zaten? ‘Dat is een grens die ik zelf niet oversteek. Natuurlijk zijn er vroeger bij het graven lijken aangetroffen in die putten. Of die respectvol behandeld zijn? Ik hoop het, want voor mij telt vooral de menselijke factor in die hele oorlogsmachine. Ik kan hier leven omdat vele duizenden jongemannen hier hun leven gegeven hebben. Ik wil hen respect geven.’

Een groen massagraf



Archeologen Stichelbaut en Verdegem kennen de Westhoek intussen als hun broekzak. Ze nemen me mee naar plekken die ik nooit zou opmerken. Zoals een stukje bos langs de Ieperse Meenseweg, een groene oase tussen de golvende weiden. Vandaag danst een pluimstaartwuivende vos er vrolijk rond.

Maar is dat even slikken: de tientallen ondergrondse mijnen die hier zijn ontploft, hebben vele doden veroorzaakt die er wellicht nog steeds liggen, en er zitten nog ‘honderden meters tunnel’ (één ervan stortte vorige week in). Wanneer we door het bosje wandelen, botsen we op krater na krater. Vierendertig in totaal. Dit is geen bos. Dit is een slagveld.

‘Het kraterbos is geen oase tussen de velden’, zegt Stichelbaut. ‘Het is een stuk maanlandschap dat zo aan flarden geschoten was dat de eigenaars na de oorlog geen andere oplossing zagen dan bomen aan te planten en het te gebruiken als jachtreserve. Tot drie jaar geleden was het nog ontoegankelijk.’

30 procent van de anderhalf miljard neergekomen projectielen is destijds niet ontploft en blijft in theorie explosief. In 2014 lieten een Turkse en een Bulgaarse arbeider nog het leven

Als het landschap onze gesprekspartner wordt, moeten we de taal leren begrijpen. Zo is de golvende weide naast het kraterbos geen Toscaanse poëzie, maar een slecht genivelleerd oorlogslandschap. De ringetjes die hier de prikkeldraad verbinden, blijken de halzen van oude rumkruiken. De metalen ‘varkensstaarten’ die de prikkeldraad dragen, zijn uit de grond opgedolven waar ze honderd jaar geleden in waren weggezonken.

Ook de natuur vertelt een verhaal. Planten zien er anders uit als ze wortel schieten in vaste grond, als er een verdieping is of als er steen zit. Boven een krater of een loopgraaf zal het blad groener zijn, boven een stuk bunker zal het sneller uitdrogen. Afgelopen zomer was voor veel landbouwers een ramp door de aanhoudende droogte, maar voor archeologen was het een grand cru-seizoen. Omdat de kleigrond van de Westhoek helemaal was uitgedroogd, waren vanuit de lucht vele kilometers loopgraven en honderden bomkraters te ontwaren onder de velden.

Onlangs zijn daar twee formidabele vertellers bij gekomen. Over de velden en weiden in de Westhoek rijden quads met elektromagnetische inductiesensoren (EMI), een project van de Gentse professor Marc Van Meirvenne. Ze nemen verstoringen in de grond waar en lokaliseren ze met gps. Vanuit vliegtuigen worden sinds kort met Lidar-technologie beelden geschoten (DS, 7/2) die heel gedetailleerd hoogteverschillen meten. Ze tonen het landschap in een dwarsdoorsnede met al zijn blutsen en builen. Zeker in de Westhoek vertellen die een oud verhaal.

Diep in het bos



In 1914 stond het Hogebos in Zillebeke bekend als Sanctuary Wood, omdat het verder af lag van het front en Britse soldaten er konden genieten van wat rust. IJdele hoop. Elke hoogte rond Ieper was van strategisch belang en tussen 1915 en 1917 betwistten Duitsers en Engelsen elkaar het bos. Ze bouwden er bunkers, loopgraven en bombardeerden het zo vaak dat er tegen eind 1916 nauwelijks nog bos overschoot. Vandaag oogt het als een prettige wandelzone, maar je loopt er wel tussen de granaattrechters en de scherven.

We zijn op ontdekking. Op een Lidar-foto staat een 10 meter brede krater met daarnaast een geheimzinnig zwart vierkantje. Dat wijst op een onnatuurlijke diepte. De zoektocht gaat langs een recent ontwortelde boom, waar we tussen de wortels stukjes metaal ontwaren – ‘de bodem zit er vol mee’, en langs andere, grote kraters. Tien meter verder is de mijntrechter meteen te zien, het vierkantje niet. Ik schraap met mijn schoen een decimeter mosgrond weg en bots op een stenen muur. Moeilijk was dat niet.

Voor het eerst vertellen historische en nieuwe foto’s, scans en kaarten samen een gedetailleerd verhaal, en het is even verbazend als schokkend. Een mens die niet opgroeit in de Westhoek, denkt spontaan dat het leed na honderd jaar wel geleden is, dat al die kerkhoven eerbetoon genoeg zijn en dat de grond vandaag vooral bezaaid is met worteltjes, mais en wat te veel varkensmest. Maar de oorlog is er nog altijd aanwezig, in al zijn pokdalige lelijkheid.

Wanneer we door het bosje wandelen, botsen we op krater na krater. Vierendertig in totaal. Dit is geen bos. Dit is een slagveld

Voor mij ligt een nieuwe Westhoek. De akkers zijn tot op 50 centimeter ‘schoongemaakt’, daaronder schuilen nog allerlei drama’s. In de weiden, die vaak nooit een ploeg zagen, zit de oorlog geen 10 centimeter diep. In de bossen ligt de oorlog aan de oppervlakte. Door alle bronnen en hulpmiddelen samen te leggen, kan je vandaag vrij precies voorspellen wat er te vinden zal zijn.

‘Het laat ons toe de gebeurtenissen opnieuw te interpreteren’, zegt Stichelbaut. We hebben bijvoorbeeld foto’s van Passendale van 1914, 1917 en nu. Je kan perfect nagaan hoe men bij de wederopbouw de oude structuren bewaarde, hoe de eigendommen afgebakend bleven, waar men wel of niet voor een nieuwe invulling koos. In Wulvergem hebben we op basis van oude luchtfoto’s en een EMI-scan (UGent) vastgesteld dat 80 procent van de loopgraven bewaard in de grond zit.’

In West-Vlaanderen zijn tot dusver 15.000 foto’s geïnterpreteerd en 240.000 structuren herkend. Er zijn 4.630 kilometer loopgraven, 16.000 schuilplaatsen, 302 grote mijnkraters, 12.000 geschutsopstellingen, 3.200 munitiedumps, 30.000 barakkenkampen (met de archeologisch zo belangrijke afvalkuilen) te zien.

Zijn tot dusver herkend: 4.630 km loopgraven, 16.000 schuilplaatsen, 302 mijnkraters, 12.000 geschutsopstellingen, 3.200 munitiedumps, 30.000 barakkenkampen

Is dat eigenlijk wel na te trekken? Stichelbaut: ‘Op een testruimte tussen Kemmel en Wijtschate bleek 14 procent van de bovengrond sporen te bevatten.’ Verdegem: ‘Ik heb in Passendale 480 kraters geteld, en ben dan gestopt. En kraters geven de ontplofte munitie aan, terwijl een derde niet is ontploft. Sommige gebieden kleuren op onze overzichtskaarten héél erg donkerrood. Het is gatenkaas.’

12 miljard knikkers

Voor de Westhoek is de oorlog vriend én vijand. Toeristische opportuniteit en eeuwige kwetsuur. Het toerisme neemt toe, de B&B’s zijn maanden op voorhand volgeboekt, The New York Times maant toeristen aan dit jaar zeker naar Ieper en omstreken te komen. Maar weten die dat er nog tienduizenden gifgasgranaten in de aarde zitten? Dat je in Ieper, en Zonnebeke ‘op munitie wandelt’, zoals Maarten Verburg (Dovo) zegt?

Boeren hebben daar hun eigen stoïcijnse kijk op. ‘’t Is hier wel de Westhoek’, zeggen ze wanneer ze weer eens op een granaat stoten waarvoor men elders in België een hele buurt zou afsluiten. Iedereen kent landbouwers die een nieuw stuk grond wilden aanpakken, maar dat gauw dichtgooiden wanneer er lijken in bleken te zitten – om toch maar geen archeologen over de vloer te krijgen.


Wederopbouw (Flanders Fields Museum) IFFFC042_002012

Sommige locals doen hun best. In zijn woning verwelkomt ‘detectionist’ Olivier Durnez bezoekers uit Groot-Brittannië en Canada, die komen herdenken dat ze hier destijds de moedigsten waren. ‘Ik probeer hen bewust te maken van hoe het écht was, toon hen wat hier nog ligt. Ik heb het voor u berekend: als iedere Belg naar hier zou komen en tien kilo lood zou uitstorten in de streek rond Passendale, heb je wat de derde slag om Ieper hier aan metaal heeft achtergelaten. Twaalf miljard loden knikkers. En toch weten veel van mijn leeftijdsgenoten niet eens of een kerkhof van de Eerste of de Tweede Wereldoorlog is.’

De vele herdenkingen, sinds 2014, hebben wel iets veranderd. Op mijn vraag hoe zij omgaan met lijken in hun dodenakker, mailen de bewoners van Mouse Trap Farm me dat ze beseffen ‘dat veel jonge mensen hier hun toekomst en leven verloren hebben’ en dat ze appreciëren ‘dat we hierdoor ruimte krijgen om op al die terreinen ons eigen levenswerk uit te bouwen’. De streek heeft geleerd respectvol om te gaan met zijn gevoelige erfgoed.

Nieuwe inwoners en investeerders moeten zich vooral niet laten afschrikken, vindt het sociaaleconomische adviesorgaan Resoc. ‘Erfgoed heeft een positieve uitstraling en ondernemers kunnen hier werken in een verrassend landschap dat ruimte biedt voor nieuwe vormen van wonen en werken.’ Stafmedewerker Piet Quataert: ‘We moeten sportief zijn: een archeologische opgraving is hinderlijk, maar het erfgoed trekt toeristen aan, dus we moeten het laten onderzoeken.’

‘Wat oorlog betekent, hoe ver de gevolgen strekken, is vandaag meer dan ooit af te lezen van deze streek. We kunnen de mensen in Mosul tonen dat ze over 100 jaar nog steeds last zullen hebben’

Onderzoek kost geld. Vooral bij projecten van openbare besturen of op vroegere slagvelden wordt gescand op metaal. Dat is er alom, dus geldt het advies om grondroerende werken uit te voeren met een deskundige, zegt Bart Feys, die in Poperinge een bedrijf runt in veiligheidscoördinatie. ‘Maar dat is een dure operatie die niet elke bouwheer ziet zitten. Hetzelfde gebeurt bij een verkaveling, maar zodra de percelen verkocht zijn, voeren de kopers hun project uit zonder begeleiding, met alle risico van dien.’

In 2014 al waarschuwde erfgoedconsulent Sam De Decker dat in de Westhoek élke dag bouwvergunningen afgeleverd worden voor terreinen waarvan bekend is dat er explosieven in zitten.

Geschiedenis bijsturen

Piet Chielens, algemeen coördinator van het In Flanders Fieldsmuseum, wikt zijn woorden – hij weet dat hij nooit voor iedereen goed kan spreken. Hij is een kind van de streek en kent de vele verhalen, over opgegraven skeletresten en putten met wapens. ‘Als je hier woont, zie je overal dingen. Je weet het dus wel. Ik heb dat ook altijd gezegd, maar nu is het kwantificeerbaar. Deze niet-invasieve archeologie kan alles bewijzen. Voor mij is dat grote winst, en niet enkel omdat Vlaanderen vandaag teruggevonden menselijke resten tenminste respectvol kan bergen.’


SanctWdKrater (IFFM)2


Wederopbouw (Flanders Fields Museum) IFFFC042_002012

De nieuwe inzichten zullen de geschiedschrijving bijsturen, zegt hij. ‘De expositie laat een Duitse doodskist zien. Die heeft ons geleerd dat de Duitsers, die een geolied evacuatieplan hadden voor lijken, zo verschrikkelijk overdonderd werden in de Mijnenslag, dat ze hun doden ter plekke moesten begraven. En hoe op die manier 21 gesneuvelde mensen gewoon vergeten werden. We leren ook hoe inventief soldaten omgingen met orders. Oorlog volgens het boekje bestaat niet, orders werden constant ad hoc aangepast. De officiële bronnen krijgen er nu een heel reële correctie bij.’

Realisme is het grote woord. ‘De ijzeroogst is nog lang niet binnen en zal elk jaar een probleem blijven. Landbouwers moeten dat beseffen.’ En hij kijkt verder. ‘Slagvelden zoals honderd jaar geleden zijn er niet meer, maar luchtgevechten en bombardementen helaas wel. Wat oorlog betekent, hoe ver de gevolgen strekken, is vandaag meer dan ooit af te lezen van deze streek. We kunnen de mensen in Mosul tonen dat ze over honderd jaar nog steeds last zullen hebben. En bij hen is de munitie nog veel gevaarlijker.’

De tentoonstelling ‘Sporen van oorlog. Archeologie van de Eerste Wereldoorlog’ loopt van 17/2 tot 26/8 in het In Flanders Fieldsmuseum (Ieper). Het gelijknamige boek van Birger Stichelbaut is uit bij Hannibal.








THV Monument Ruben Willaert Gate


Agentschap Onroerend erfgoed

Meer info:
_________________
Twee dingen zijn oneindig: het universum en de menselijke stommiteit. En ik ben niet zeker over het universum.’”
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Ieper en de Westhoek Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group